Museumzondag Blog

Cynisme en naiviteit

Emil Cioran

Beeldmiddelen uitgeput?

25 nov 2011, door Mark Peeters

Engel wijst kunstenaars de juiste weg...

Henri Rousseau 1906 'De Vrijheidsengel wijst de deelnemende kunstenaars aan de Salon der Onafhankelijken de weg.'  

'Een optimist is een slecht geinformeerde pessimist.' Een uitspraak toch van cabaretier Theo Maassen en niet van Emil Cioran zoals ik dacht. Waarschijnlijk omdat ik Cioran ken van zwartgallige wijsheden. Een cynicus met een zwak voor naiviteit. Tenminste: hij zag de oplossing in naiviteit als de enige heilzame weg voor de kunst om uit het slob te raken en tot vernieuwing te komen.

'Net als na de val van Athene of die van Rome zal een lange pauze intreden, ten gevolge van de uitputting van de uitdrukkingsmiddelen en ook van het bewustzijn zelf. De mensheid zal, om weer bij het verleden te kunnen aanknopen, een nieuwe naiviteit moeten bedenken, anders zal zij nooit een nieuw begin met de kunst kunnen maken.'

Het post-modernisme moest nog worden uitgevonden toen Cioran deze woorden schreef... Hij zag de ontwikkeling van uitdrukkingsmiddelen kennelijk als de enige weg. Veertig jaar later (de uitspraak moet van begin jaren '70 zijn) ziet men die uitputting niet meer als probleem. Ook vraag ik me af of het bedenken van een 'nieuwe naiviteit' wel mogelijk is. Naiviteit lijkt me een eigenschap die je niet construeren kan maar die ingebakken moet zitten of we moeten genoegen nemen met een constructie, als een kwestie van vorm.

Naieve kunst wordt nog steeds gemaakt maar in een andere vorm dan vroeger. Wel heeft Cioran gelijk als hij zegt: 'Naarmate de kunst dieper in het slop raakt, neemt het aantal kunstenaars toe. Dat is niet langer bizar als je bedenkt dat de kunst die aan het eind van zijn krachten is gekomen, zowel onmogelijk als makkelijk is geworden.'

Wie, zoals Museum Zondag, op zoek is naar hedendaagse naieve kunst, zal merken dat de situatie omgekeerd is aan de tijd van Rousseau en Picasso; toen een kleine wereld van avant-gardisten en vernieuwers en veel amateursschilders als Vivin, Bombois en Seraphine.  Nu weet iedereen waar Abraham de mosterd haalt en zijn de naieve de argeloze avant-gardisten.