Melk

Het Melkmeisje van Johannes Vermeer is 1 van Nederlands beroemdste schilderijen; dat komt mede doordat buitenlanders het zo mooi vinden. Zelf geven Nederlanders toch de voorkeur aan grote schilderijen; 'De Nachtwacht' en 'de Stier van Potter'; grote doeken maar er zijn betere.
Het kleine Melkmeisje (70 x 78cm) is ter gelegenheid van de viering van zoveel jaar New York uitgeleend. Jammer voor bezoekers die niet op de hoogte waren en speciaal naar het Rijksmuseum zijn afgereisd maar een aangename verrassing voor de bezoekers van het Metropolitan Museum. Het melkmeisje zelf heeft natuurlijk geen mening. (Ze was al eens in New York geweest tijdens de Wereldtentoonstelling in 1939).
De aardige gewoonte van musea om uit respect voor een afwezig meesterwerk de hangplek leeg te laten (verkleurd behang!) en te voorzien van een verklarende tekstbordje, heeft men helaas laten varen.
Het http://www.museumanonymus.nl/ (waar zich de hier afgebeelde versie van het melkmeisje bevindt en waar de kantine altijd verse melk in de koffie serveert) hield wel vast aan die traditie toen zij nog maandelijks een voorkeurtentoonstelling hield. Gelukkig serveert het Rijksmuseum in haar restaurant nog steeds verse melk.
Maar is verse melk, naast lekker, wel gezond? Zijn wij in Nederland gehersenspoeld door de overheid en belangenorganisaties en worden nadelige berichten over botontkalking als gevolg van melkdrinken -na studie in VS- tegengehouden door de melklobby met grote invloed op journalisten?
Toch niet (VK 18 feb 1999) '... in Nederland werd voor de oorlog zelfs minder melk gedronken dan in de ons omringende landen.
De noodzaak om Nederlanders aan de melk te krijgen was een economische. Er was een melkplas én een crisis. En die crisis sloeg vooral op het platteland ongenadig hard toe. De boeren moesten aan het werk gehouden worden en in 1934 werd het Zuivelbureau opgericht met als taak Nederland aan de melk te brengen. Ook toen de crisis voorbij was ging de promotie door. Want 'melk moet', nog steeds, vooral vanwege de melkplas. Het Zuivelbureau wordt niet voor niets gefinancierd door de industrie.
De melkcampagnes, zoals Melk is goed voor elk, de M-brigade en Joris Driepinter, waren de eerste grootschalige en collectieve reclame-acties die Nederland kende. Het waren ook de eerste campagnes die zich toespitsten op kinderen. De (deels gesubsidieerde) campagnes werden van harte ondersteund door het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, zoals het Voedingscentrum toen heette. Maar omdat niemand twijfelde aan het adagium dat melk moet, viel niemand over die belangenverstrengeling die anno 1999 ondenkbaar zou zijn.
Zo is het gelukt om van melk de nationale drank te maken. Compleet met (gesubsidieerde) schoolmelk - die nog steeds op de helft van alle basisscholen te krijgen is. Alles wat met melk te maken had, was decennia-lang bijna automatisch voorpagina-nieuws. Of het nu om de introductie van bruine melkflessen ging in 1960 of om de aanleg van een melkpijpleiding tussen Ameland en Holwerd op het Friese vasteland. Die bruine melkfles werd overigens na een aantal maanden - en een extreem warm voorjaar - weer afgeschaft. De temperatuur in de bruine flessen (de koelkast was nog geen gemeengoed) liep zo snel op dat de melk in één dag verzuurde.
Bijna veertig jaar later heeft melk haar natuurlijke karakter verloren. De melkproductie van de gemiddelde koe is fors opgevoerd, naar vijfduizend liter per jaar. Bovendien is de melk verontreinigd met dioxinen en pcb's. Het gaat slechts om kleine hoeveelheden, maar volgens de consumentenbond is er reden tot zorg.
De 40-plussers blijven melk drinken, omdat ze dat gewend zijn. Maar in de leeftijdsgroep van 12 tot 18 jaar krijgt melk steeds meer concurrentie van andere dranken - alle bubbeltjes en smaakjes die de industrie aan de melk toevoegt - ten spijt. '
Vast staat dus dat Duchamp in 1968 andere melk dronk dan wij nu. Hoe het met de smaak gesteld is weet geen mens. Overal vergelijkende smaaktesten voor wijnen uit verschillende landen maar melk; ho maar.

Overigens: die eerder genoemde melkleiding voerde niet continu melk naar de wal, maar elke dag een hoeveelheid van ongeveer 30.000 liter. De melk werd in een soort pakket gelanceerd. Er kwam eerst een oppompbare rubberbal in de buis met daarachter spoelwater en vervolgens weer een rubberbal. Daarna volgde de melk, afgesloten door een laatste bal. De installatie, aangedreven door pompen, stuwde de melk met een snelheid van 1,7 meter per seconde naar het ontvangststation op de Friese wal. Na 1995 is de melkpijpleiding niet meer in gebruik; er loopt nu een glasvezelkabel door.